Món gỏi tỏi Đặc Sản Đảo Lý Sơn.

Bánh ít lá gai (bánh gai).

Rong biển (rau câu).

Chả cá Lý Sơn.

Cầu gai (nhum biển) đảo Lý Sơn.
Tour Lý sơn, tour kỳ co, tour Huế,tour Miền Trung từ Hà Nội
Đặc Sản Đảo Lý Sơn

1. Món gỏi tỏi Đặc Sản Đảo Lý Sơn.

Nếu có dịp đến với chuyến du lịch đảo Lý Sơn, chúng ta sẽ đi qua những cánh đồng tỏi của người dân Lý Sơn, chắc chắn nhắc đến tỏi Lý Sơn thì ai ai cũng biết, không những nổi tiếng về thương hiệu đặc sản mà cây tỏi còn là một món ăn cực ngon và cực kỳ hấp dẫn ở nơi đây đó chính là món “gỏi tỏi”.

Món gỏi tỏi được chế biến từ những cây “tỏi đực”.

Người dân nơi đây thường gọi cây đực để chỉ những cây không đơm hoa kết trái. Tỏi đực có củ nhỏ xíu xìu xiu chứ không có múi có tép như các cây tỏi bình thường. Củ tỏi đực thẳng đuột như củ kiệu, bộ rễ thì dài thon và trắng phau. Không nuôi củ nên thân và lá tỏi đực mới to khỏe và xanh mãi trên ruộng cát nóng bỏng như thế.

Nhổ tỏi về cắt bỏ rễ và phần lá ngọn. Dùng dao cắt thân thành từng đoạn vừa rồi chẻ ra làm hai làm ba. Cho tỏi vào thau nước lạnh ngâm khoảng 10 phút cho sạch mủ, ngâm xong bắc lên bếp luộc vừa chín tới, vớt ra rổ để nguội và ráo nước. Luộc để khử đi mùi nồng của tỏi. Nhưng nếu luộc chín quá, tỏi sẽ bị bủn, không làm gỏi được.

Trong khi ngâm và luộc tỏi, rang đậu phộng, giã nhỏ, chuẩn bị rau thơm rửa sạch. Cho tỏi cùng với đậu phộng, rau thơm vào trộn đều. Cho thêm một ít bột ngọt, đường để gỏi tỏi ngon hơn. Xong xuôi bày ra đĩa. Ăn gỏi tỏi với bánh tráng nướng mới đúng kiểu. Bánh tráng phải là bánh tráng dày. Bẻ từng miếng bánh tráng xúc gỏi tỏi chấm nước mắm cay. Vị béo của bánh tráng quyện cùng vị thơm nồng nồng của tỏi không gì ngon bằng.

Những người đi biển đánh cá về thường nhậu rượu đế với gỏi tỏi để giải mỏi. Dang nắng dầm mưa về, người dân Lý Sơn cũng ăn gỏi tỏi cho khỏe người. Gỏi tỏi là món dân dã ngon bổ rẻ, nhưng cũng là đặc sản của vùng tỏi này. Vì thế nếu đi ra đảo không trúng mùa tỏi, chỉ khách quý mới được thưởng thức món đặc sản gỏi tỏi. Mà ai đã thưởng thức rồi, khi về sẽ luôn nhắc món gỏi tỏi lý sơn.

 

2. Bánh ít lá gai (bánh gai).

Người lý sơn thường nói câu:

“Muốn ăn bánh ít lá gai

Có chồng ngoài đảo cho dài đường đi”.

Bánh gai có ở nhiều nơi. Nhưng bánh lá gai của Lý Sơn ở Quảng Ngãi thì phải nói là khá đặc biệt.

Lá gai đã được hái về từ trước, tước bỏ gân lá, phơi khô rồi vò cho nát. Tiếp đó là đem đun cho nhừ, vắt khô, rồi đem giã trong cối đá cho nhừ. Khi giã có cho thêm gừng nướng để thêm hương thơm.

 

Đường cục (một loại đường hình khối) được chặt nhỏ thành dạng viên,  đun cho sôi chảy rồi đổ vào cối đá lá gai đã nhừ. Người ta nhào nước đường này với lá gai đã giã nhuyễn, chờ nguội chúng ta bỏ bột vào giã chung, trong khi giã chúng ta có thể bỏ thêm ống vani và dầu chuối để làm cho bánh thơm và ngon hơn.

Giã xong có màu xanh đen, mịn màng, dẻo quánh.

Bánh gai gói bằng lá chuối hoặc lá bàng, hình dẹt. Nhân bánh gai được làm bằng lạc rang giã nhỏ trộn với nước đường đã thắng keo dẻo lại với dừa đã nạo nhỏ hoặc đỗ xanh trộn đường. Bánh hấp trong chõ như đồ xôi. Từ lúc nước sôi cho đến khi bánh chín.

Khi ăn, không thể lột bỏ lá bánh một cách vội vàng được. Phải thong thả tước lá thành từng sợi để bánh khỏi dính theo lá. Chiếc bánh bóc ra đen nhánh, mịn màng như một lát thạch. Bánh có vị ngọt sắc của đường, vị dẻo thơm của bột và lá gai, vị bùi của nhân đậu hoặc nhân dừa. Ăn không ngấy.

Bánh gai có thể để nhiều ngày mà không sợ mốc. Nếu để lâu, bánh khô, người ta có thể đem nướng trên than hồng, bánh nở phồng, ăn vẫn ngon. Hoặc có thể đem chiên với dầu lại cho bánh mềm, ăn có vị ngon riêng.

Trước kia, người dân Lý Sơn thường chỉ làm bánh gai vào dịp tết, mùng 5 tháng 5 âm lịch, rằm tháng bảy,để cúng tổ tiên, ông bà. Bây giờ bánh trở thành một món quà dân dã, thường có bán trong những ngày chợ phiên, những quán nước. Khách nơi xa đến Lý Sơn bao giờ cũng mua bánh gai đem về làm quà cho người thân, như để giới thiệu một chút văn hóa của một vùng đất nơi hải đảo xa xôi.

3. Rong biển (rau câu).

Nói đến Lý Sơn thì không ít người nghĩ ngay đến quê hương của hành, tỏi và các loại hải sản. Thế nhưng, nhiều người dân trên đảo bảo rằng, khi đến đảo Lý Sơn mà chưa được thưởng thức món rong bìm bìm thì coi như chưa đến Lý Sơn.

Rau câu, là một loại rong biển dường như chỉ có ở vùng biển Lý Sơn. Loại rong này mọc ở những gành đá xung quanh đảo. Để hái được loại rong này, người dân trên đảo phải đợi 4-5 giờ chiều, khi nước thủy triều xuống, lúc đó nước cạn, người dân mới có thể lội ra hái rong về. Tuy nhiên, loại rong này chỉ có vào tháng 3 đến khoảng tháng 8 là hết.

Việc chế biến món rong biển cũng khá đơn giản. Sau khi vớt rong về, người dân ngâm lại với nước ngọt để giảm bớt độ mặn. Sau đó, lượm sạch những thứ bám trên rong.Tuy nhiên ngon. hấp dẫn nhất và phổ biến vẫn là món rong trộn. Trước khi chế biến món rong trộn, gia vị cần cho món này là đậu phụng rang (giã nhỏ); rau thơm và rau húng. Chanh vắt lấy nước, thêm gia vị chút ớt, bột nêm, tí đường (tùy theo khẩu vị chua ngọt của người ăn).

Công đoạn tiếp theo là dùng một lượng rong vừa đủ cho người dùng, trụng rong qua nước sôi khoảng 30 giây, lúc này rong sẽ giòn hơn (lưu ý là không trụng rong quá lâu, rong sẽ bị mềm, nhớt và mất hết chất dinh dưỡng). Sau đó đổ rong ra rổ để thật ráo nước.
Công đoạn cuối cùng là trộn tất cả các gia vị đã chuẩn bị vào, rồi cho ra dĩa. Thế là hoàn thành món rong trộn hấp dẫn.

Khi thưởng thức món rong biển trộn, có lẽ khó có ai quên được mùi vị của nó. Rong vừa giòn, vừa có mùi của biển, kèm theo đó là vị chua chua, ngọt ngọt, vị béo của đậu phụng và vị thơm của rau thơm và rau húng.

Theo một số người dân trên huyện đảo, thì rong biển có tính mát. Mùa hè có được dĩa rong biển trộn trong bữa ăn gia đình, hoặc bạn bè ngồi lai rai thì số một. Đặc biệt rong biển có công dụng phòng ngừa bệnh bướu cổ…

Rong biển đảo Lý Sơn
Rong biển đảo Lý Sơn

4. Chả cá Lý Sơn.

Đến với Lý Sơn được thưởng thức món chả cá mang hương vị rất riêng của quê hương hùng binh Hoàng Sa này.
Chả cá có rất nhiều thương hiệu nổi tiếng: Chả cá Lã Vọng, chả cá Vân Đình, chả cá Thăng Long và ở Quảng Ngãi có chả cá Bình Châu… Thế nhưng ai đã từng một lần thưởng thức chả cá Lý Sơn sẽ nhận ra điều khác biệt.

Chả cá Lý Sơn được làm từ thịt cá đỏ. Khi cá vừa đưa vào bờ đã được cơ sở mua về để chế biến chả. Quy trình chế biến hoàn toàn bằng thủ công: Cá được rửa sạch, dùng muỗng nạo tách thịt cá ra khỏi xương. Sau đó, bỏ thịt cá vào thau, nêm nếm gia vị tỏi tiêu, muối, bột ngọt rồi dùng tay nhào bóp cho đến khi chúng quyện chặt săn lại là được.

Điều cốt yếu tạo nên miếng chả cá “rất Lý Sơn” này là cá tươi rói chưa qua ướp đá. Vì thế, chả cá Lý Sơn không phải “sản xuất” quanh năm mà chỉ những khi trời yên biển lặng, thuyền chở cá về thì chả mới ra lò. Nếu cá không tươi thì chả cá làm ra sẽ không có màu trắng hồng đẹp mắt, không thơm, không dai.

Điểm thứ hai quyết định đặc trưng của chả cá Lý Sơn là có sự “tham gia” của tỏi Lý Sơn! Người làm chả cá ở Lý Sơn có một nguyên tắc: Chỉ dùng tỏi Lý Sơn làm gia vị để ướp chả. Được biết, cá tươi mà trộn với tỏi Lý Sơn mới chỉ vừa trộn xong chưa cần chiên, hấp đã dậy mùi thơm nức. Nếu dùng tỏi khác hương vị sẽ kém hẳn.


Việc làm chả cá của nhiều cơ sở trên đất đảo hiện đang trong thời kỳ “ăn nên làm ra”. Mỗi ngày, khi có nguyên liệu, Lý Sơn có thể “xuất xưởng” đến vài ba tạ chả cá vào đất liền. Chả cá Lý Sơn thường sản xuất theo đơn đặt hàng. Mỗi sáng, khi con tàu rời cảng đưa khách vào đất liền đều mang theo món chả cá Lý Sơn. Chả được dùng làm quà biếu cho bạn bè, người thân, có khi đến tận TP Hồ Chí Minh, Hà Nội. Và dù ở bất cứ nơi đâu, khi món chả cá Lý Sơn có mặt trong mâm cơm đều được mọi người đón nhận, thưởng thức trầm trồ khen ngon.

Chả cá đảo Lý Sơn
Chả cá đảo Lý Sơn

5. Cầu gai (nhum biển) đảo Lý Sơn.

Nhắc đến đảo Lý Sơn là nhắc đến thiên đường ẩm thực từ biển cả như: cá, cua, ốc, rong biển, tôm hùm… Trong đó, cầu gai là một trong những món ấn tượng nhất của vùng đất nơi đây.

Cầu gai biển có hình thù kỳ quái, dưới bàn tay khéo léo của ngư dân xứ đảo đã mang đến cho du khách hương vị độc đáo, ngon khó quên.

Cầu gai thường sống tập trung tại vỉa đá, nơi có các hang hoặc nơi vừa có cát vừa có đá, sống dựa vào các dải đá ngầm, thức ăn chủ yếu của cầu gai là phù du. Cầu gai sinh sản thường từ tháng ba đến cuối tháng bảy và sau khi sinh sản chúng rất chắc thịt. Đấy cũng là thời điểm ngư dân Lý Sơn bước vào mùa thu hoạch cầu gai.

Để đi bắt cầu gai, ngư dân phải chuẩn bị đồ nghề gồm thùng xốp, kính lặn, đôi găng tay chuyên dụng để gai không đâm hoặc dùng cây sắt phi 6 uốn thành hình chiếc nèo để bắt cầu gai trong các hốc đá sâu không thể lặn tới.
Cầu gai có vẻ ngoài xù xì xấu xí nhưng phần thịt lại trông rất bắt mắt, màu vàng hay màu cam, bên trong cầu gai có các rãnh ngăn như múi khế tạo thành các thớ thịt, thông thường mỗi con có từ 5 - 7 thớ thịt.

Cầu gai có thể ăn sống hay chế biến thành nhiều món, tùy khẩu vị từng người. Dẫu thưởng thức theo kiểu gì cũng phải qua công đoạn sơ chế. Sau khi cắt hết gai bao quanh, dùng dao khoét một nửa hoặc một phần ba phía trên đầu cầu gai, bỏ hết bộ lòng bên trong. Phần ăn được chính là những mảng thịt có màu vàng đậm nằm dọc hai bên thành.

Nhiều ngươi ưa cảm giác mạnh thưởng thức thịt cầu gai tươi ngay khi mới mổ. Chỉ cần vắt một tí chanh vào, sau đó cộng với muối tiêu trộn đều hoặc chấm mù tạt rồi xúc bỏ vào miệng. Tuy nhiên, cách ăn cầu gai được chuộng nhất tại đảo Lý Sơn chính là cầu gai nướng lửa than. Đơn giản thì để nguyên con cầu gai mà nướng, cầu kỳ một tí thì khi thịt vừa chín, nhanh tay tưới mỡ hành và đập một quả trứng gà đổ vào.

Bên bếp than hồng, cầu gai nướng nhanh chóng tỏa mùi thơm xông lên tận mũi, thực khách chỉ mới ngửi thôi cũng đã háo hức thòm thèm. Khi ăn, chúng ta có thể dùng muỗng nhỏ xúc từng miếng thịt hoặc trứng, thêm chút muối tiêu chanh, đưa vào miệng thưởng thức từ từ, vị ngọt béo của thịt hòa cùng mùi thơm của hành tạo nên hương vị đậm đà khó quên. Một món ăn ngon và lạ, không giống bất cứ loại hải sản nào.

Người miệt biển, kể cả thực khách phương xa, đa số đều thích đặt một bếp than ngay tại mâm nhậu để nướng. Với người phương xa, sau chặng đường dài mệt mỏi được thưởng thức một bát cháo cầu gai thì thật sảng khoái, không gì bằng.
Cháo cầu gai không mất nhiều thời gian chế biến nhưng rất bổ dưỡng. Các đầu bếp thường phải dùng thanh tre mỏng nạo thịt ra khỏi vỏ, xào sơ với tỏi và cho vào nồi cháo trắng đang sôi.
Có thể nói, với đôi bàn tay khéo léo của người xứ đảo Lý Sơn, dù chế biến theo cách nào thì cầu gai cũng có vị ngon, ngọt, bổ dưỡng, là nguồn thực phẩm quý mà biển cả đã ban tặng cho con người.

nhum biển Lý Sơn
Nhum Biển Lý Sơn

Khi đã đặt chân đến Đảo Lý Sơn Thì hãy thưởng thức những đặc sản trên của đảo bạn sẽ khó lòng nào mà quên được những hương vị này.